Rozszerzona odpowiedzialność producenta to mechanizm, w którym koszty zbiórki, sortowania i recyklingu opakowań pokrywają firmy, które te opakowania wprowadzają na rynek, a nie mieszkańcy przez opłatę śmieciową. Polska miała wdrożyć nowy model od 1 stycznia 2026 roku. Nie wdrożyła. Projekt ustawy, ogłoszony w połowie sierpnia 2025 roku, zebrał około 1,5 tys. uwag i do lipca 2026 pozostaje na etapie prac rządowych. Do Sejmu nie trafił. Tymczasem obowiązki, które ROP miał sfinansować, obowiązują dalej.
Na jakim etapie stoi projekt
Droga legislacyjna wygląda tak: resort klimatu i środowiska przygotował projekt, przeprowadził konsultacje publiczne, zebrał uwagi, a następnie zwrócił się o wpisanie dokumentu do wykazu prac rządu. W maju 2026 roku wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska zapowiadała skierowanie projektu do Komitetu Stałego Rady Ministrów.
Kolejne kroki to przyjęcie przez Radę Ministrów i przekazanie do Sejmu, gdzie zaczyna się właściwa procedura parlamentarna: trzy czytania, prace komisji, Senat, podpis prezydenta, publikacja. Ustawy tej wagi mają jeszcze okres na przygotowanie się przedsiębiorców, liczony zwykle w miesiącach.
Jesteśmy więc przed początkiem procedury parlamentarnej, nie w jej trakcie. Żadna data wejścia w życie nie została oficjalnie wskazana.
Kto ponosi koszt opóźnienia
Najwięcej tracą gminy — i to na dwa sposoby jednocześnie.
Pierwszy: obowiązek bez finansowania. Za 2026 rok samorządy muszą osiągnąć co najmniej 56 proc. przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Poziom ten będzie rósł do 65 proc. w 2035 roku. Za jego nieosiągnięcie grożą kary finansowe. Środki na osiągnięcie tego wyniku pochodzą dziś głównie z opłat mieszkańców, bo mechanizm przenoszący koszt na wprowadzających opakowania nie działa.
Drugi: utrata najlepszej frakcji. Od 2026 roku gminy nie raportują opakowań przejętych przez system kaucyjny. Butelki PET i puszki — czyli materiał najłatwiejszy do recyklingu i najbardziej podbijający statystykę — wyszły z gminnego bilansu. Obowiązek osiągnięcia poziomu został.
Związek Miast Polskich domaga się w związku z tym nowelizacji przepisów i likwidacji sankcji finansowych dla samorządów. Argument jest trudny do podważenia: gmina odpowiada za wynik procesu, w którym nie decyduje ani o konstrukcji opakowania, ani o tym, jakie frakcje pozostają w jej strumieniu.
Co ROP miał zmienić
Sedno modelu jest proste: firma wprowadzająca opakowanie na rynek płaci opłatę zależną od tego, jakie to opakowanie. Im trudniejsze do recyklingu, tym wyższa stawka. Ten mechanizm nazywa się ekomodulacją i to on ma realnie zmieniać projektowanie opakowań, bo przekłada właściwości materiału bezpośrednio na koszt.
Bez ROP zachęta do projektowania pod recykling jest słaba. Producent, który używa opakowania wielowarstwowego, niemożliwego do rozdzielenia w sortowni, ponosi dziś taki sam koszt jak ten, który stosuje monomateriał. Różnicę w kosztach zagospodarowania pokrywa system publiczny.
Warto zauważyć, że presja przyjdzie i tak, tyle że z innej strony. Rozporządzenie PPWR, stosowane od 12 sierpnia 2026 roku, wprowadza wymóg projektowania opakowań pod recykling od 1 stycznia 2030 roku, a kryteria mają powstać w aktach delegowanych do 1 stycznia 2028. Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, niezależnie od tego, czy polska ustawa o ROP zdąży wejść wcześniej.
Co robić w tej niepewności
Firmom wprowadzającym opakowania opłaca się jedna praca niezależnie od tego, kiedy ustawa wejdzie: uporządkowanie danych o własnym portfelu opakowań. Masa jednostkowa, materiał, konstrukcja, możliwość recyklingu w istniejących instalacjach, udział recyklatu. Te informacje będą potrzebne przy ROP, przy PPWR i w każdej rozmowie z kontrahentem.
Warto też ostrożnie traktować liczby krążące w branży jako „przyszłe stawki ROP”. Do czasu publikacji ustawy i aktów wykonawczych są to szacunki. Budowanie budżetu na cudzej prognozie podanej jako fakt kończy się zwykle koniecznością tłumaczenia się z rozjazdu.
Często zadawane pytania
Czy ustawa o ROP obowiązuje w Polsce?
Nie. Nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta miał wejść w życie 1 stycznia 2026 roku, ale projekt ustawy pozostaje na etapie prac rządowych i do lipca 2026 nie trafił do Sejmu.
Czym jest ekomodulacja opłat?
To zasada, w której wysokość opłaty ponoszonej przez wprowadzającego opakowanie zależy od jego właściwości. Opakowania trudne do recyklingu są obciążone wyższą stawką niż łatwe, co ma zachęcać do zmiany konstrukcji.
Dlaczego gminy protestują przeciw sankcjom za poziomy recyklingu?
Ponieważ odpowiadają za wynik, na który mają ograniczony wpływ. Nie decydują o konstrukcji opakowań, a od 2026 roku nie raportują już frakcji przejętych przez system kaucyjny, czyli materiału najłatwiejszego do recyklingu.
Przeczytaj też
- ROP 2026 — nowe stawki opłat dla producentów
- Ekoprojektowanie opakowań — standard ESPR w praktyce
- Gospodarka o obiegu zamkniętym — na czym naprawdę polega
Źródła: komunikaty Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz relacje z prac nad projektem ustawy wdrażającej ROP (2025–2026); stanowisko Związku Miast Polskich; ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR).
