System kaucyjny po roku działa, a Polacy z niego korzystają. Do końca września 2026 roku oddaliśmy około 5 mld butelek i puszek. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) szacuje efektywność zwrotów na ok. 72%. To znaczy, że do sklepu wraca większość opakowań objętych kaucją. System ruszył 1 października 2025 roku, więc mamy pierwszy pełny bilans. Podsumowuje go raport „Rok kaucji w Polsce”, który YOTTA przygotowała dla Stowarzyszenia Ekologicznego EKO-UNIA. Oddawanie butelek weszło nam w nawyk, ale zostały luki. Największa dotyczy jednorazowych butelek szklanych, za które nikt nie pobiera kaucji. Do tego dochodzi brak danych i brak pomiarów śmieci w terenie.
Pięćdziesiąt groszy w cenie butelki
Kaucja to drobna kwota doliczana do ceny napoju. Odzyskujesz ją, gdy oddasz puste opakowanie. Za butelkę PET do 3 litrów i za puszkę do 1 litra płacisz 50 gr. PET to przezroczysty plastik, z którego robi się butelki na wodę i napoje. Za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 litra płacisz 1 zł. Taka butelka wraca do producenta, ten ją myje i napełnia ponownie.
Kupujesz wodę i płacisz za nią 50 gr więcej. Wypijasz ją i oddajesz pustą butelkę w sklepie. Wtedy 50 gr wraca do ciebie. Butelka trafia wtedy do strumienia czystego surowca zamiast do kosza. Jak ten surowiec zmienia się w nowe opakowanie, pokazuje droga butelki PET od zwrotu do recyklingu.
Puszki aluminiowe też mają kaucję. Te bez oznaczenia kaucji nadal możesz zanieść do skupu puszek aluminiowych. Poza systemem zostały jednorazowe butelki szklane, na przykład po sokach czy alkoholu. Te wrzucasz do zielonego pojemnika na szkło, tak jak przed startem kaucji.
Rozruch w trzech etapach
Raport dzieli pierwszy rok na trzy etapy. W ostatnim kwartale 2025 roku system wystartował formalnie, ale sprzętu do zwrotów było mało. Początek 2026 roku to rozruch, czyli czas, gdy sklepy i klienci uczyli się nowych zasad. Dopiero w drugim i trzecim kwartale kaucja się upowszechniła. Duże sieci handlowe dostawiały wtedy kolejne automaty.
Widać to w liczbach MKiŚ. Do końca czerwca 2026 roku wróciło ok. 2,3 mld opakowań. Do końca lipca było ich już 3,2 mld. W samym czerwcu padł rekord systemu kaucyjnego, 700 mln opakowań w miesiąc. Od wiosny miesięczne zwroty liczy się w setkach milionów sztuk.
Na koniec września licznik pokazał około 5 mld. Prawo stawia jednak poprzeczkę wyżej niż obecne ok. 72%. W 2026 roku zbiórka butelek PET i puszek ma sięgnąć 77%. Rozliczenie nastąpi 31 grudnia 2026 roku, względem liczby opakowań wprowadzonych do sklepów. Ostatni kwartał roku zdecyduje więc o tym, czy cel uda się osiągnąć.
Klienci są za, choć mają uwagi
Badanie CBOS z września 2026 roku pokazuje, jak Polacy oceniają kaucję:
- 84% badanych oddało co najmniej jedno opakowanie w ostatnich trzech miesiącach,
- 65% chce, by system został w obecnej formie albo objął więcej opakowań,
- 44% ma kłopot z przechowywaniem pustych butelek w domu,
- 37% narzeka na awarie i przepełnione automaty.
Dwie ostatnie liczby każdy zna z codzienności: worek z butelkami stoi tydzień na balkonie, a w sobotę automat w markecie jest pełny i trzeba wrócić innego dnia.
Mimo to akceptacja jest wysoka. Jacek Werder, autor raportu, mówi wprost: „Pozytywnie oceniam przede wszystkim społeczną akceptację systemu.” Paweł Pomian, wiceprezes EKO-UNII, dodaje: „Polacy pokazali, że chcą zwracać opakowania”. W badaniu YOTTA dla EKO-UNII 65% osób uważa, że wszystkie opakowania po napojach powinny podlegać tym samym zasadom.
Szkło, dane i śmieci w terenie
Raport wskazuje trzy luki. Pierwsza to jednorazowe butelki szklane. Nie mają kaucji, więc ich zbiórka obciąża gminy. Według badania YOTTA 64% osób uważa, że takie wyjątki sprzyjają zaśmiecaniu. Druga luka to dane. Trudno sprawdzić, ile opakowań trafia na rynek, ile wraca i gdzie płyną pieniądze z kaucji. Trzecia to brak stałych pomiarów zaśmiecenia. Bez nich nie wiadomo, czy w parkach i przy drogach leży mniej butelek niż przed startem kaucji.
Autorzy patrzą za granicę. Na Łotwie po starcie kaucji wyraźnie spadło zaśmiecenie terenów nad morzem, co pokazało badanie przed i po. Dania obejmuje kaucją także jednorazowe butelki szklane i opakowania wielokrotnego użytku. Lauriane Veillard z Zero Waste Europe nazywa kaucję skutecznym narzędziem do zbiórki surowca dobrej jakości („an effective tool to support high-quality collection”). Werder dodaje: „Nie chodzi jednak o mechaniczne kopiowanie zagranicznych rozwiązań.”
Pomian ujmuje to tak: „Pierwszy etap mamy za sobą”, a „teraz czas usunąć luki”. Jego zdaniem „system kaucyjny nie może mieć wyjątków, które bardziej służą producentom niż środowisku.” Raport proponuje objąć kaucją jednorazowe szkło, ograniczyć wyjątki i obowiązkowo publikować dane o systemie. Do czasu zmian jednorazową butelkę szklaną wrzucasz do zielonego pojemnika. Stamtąd trafia do huty, a recykling szkła w Polsce zamyka obieg. Resztę opakowań rozdzielasz według zasad, które opisuje segregacja odpadów w Polsce.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi kaucja za butelkę i puszkę?
Za butelkę PET do 3 litrów i puszkę do 1 litra płacisz 50 gr kaucji. Za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 litra płacisz 1 zł. Pieniądze odzyskujesz, gdy oddasz puste opakowanie.
Czy jednorazowe butelki szklane mają kaucję?
Nie, jednorazowe butelki szklane są poza systemem kaucyjnym. Wrzucasz je do zielonego pojemnika na szkło. Raport EKO-UNII postuluje, by objąć je kaucją.
Ile opakowań oddali Polacy w pierwszym roku kaucji?
Według MKiŚ do końca września 2026 roku zwrócono około 5 mld opakowań. Ministerstwo szacuje efektywność zwrotów na ok. 72%.
